Gdzie jest najzimniejsze miejsce we wszechświecie?

Wyobraźcie sobie mróz, przy którym nasza najsurowsza ziemska zima przypomina relaksujący pobyt w tropikach. Kiedy słupek rtęci na Ziemi spada do kilkudziesięciu kresek poniżej zera, z domów wychodzą tylko najwięksi twardziele. A co jeśli powiem wam, że gdzieś tam, głęboko w kosmosie, istnieje miejsce, gdzie jest dosłownie miliony razy gorzej?

Astronomowie długo szukali zakątka, który mógłby nosić ten lodowaty tytuł. Okazuje się, że najzimniejsze miejsce we wszechświecie wcale nie jest ponurą, martwą planetą zawieszoną na skraju zapomnianej galaktyki. To potężna, mieniąca się chmura gazu, która działa jak najbardziej wydajna zamrażarka, jaką kiedykolwiek stworzyła natura.

Szukając odpowiedzi na pytanie o to, gdzie jest najzimniej w kosmosie, musimy spojrzeć na Mgławicę Bumerang. Panuje tam niewyobrażalna temperatura minus 272 stopni Celsjusza! To jedyny znany nam obiekt, który jest ozięblejszy niż mroźne tło pozostawione po samym Wielkim Wybuchu. Zamarzają w nim w bezruchu nawet atomy.

Kosmiczna chmura ozięblejsza niż wielka pustka

Ta intrygująca plama na niebie oddalona jest od nas o jakieś pięć tysięcy lat świetlnych. Leży w gwiazdozbiorze Centaura i ze względu na swój kształt zyskała urokliwą nazwę Mgławicy Bumerang. Prawdę mówiąc, gdyby rzucić w tamtą stronę prawdziwym bumerangiem, rozpadłby się on na maleńkie kryształki lodu w ułamku sekundy.

Zazwyczaj sama przestrzeń międzygalaktyczna to porządna lodówka. Po potężnej eksplozji, która zapoczątkowała wszystko wokół, w kosmosie unosi się wciąż delikatne, mikrofalowe ciepło, utrzymujące "temperaturę tła" na poziomie około minus 270 stopni Celsjusza. Nasza Mgławica jest jednak na tyle uparta, że pobiła ten naturalny rekord i zeszła z temperaturą jeszcze niżej.

Zepsuty termostat umierającej gwiazdy

Pewnie zastanawiacie się, jak to w ogóle możliwe, że pędzący fragment gazu bywa chłodniejszy od otaczającej go zewsząd pustki. Odpowiedź kryje się w zjawisku, które świetnie znacie z własnej łazienki. Pamiętacie to uczucie, gdy naciskacie dezodorant w sprayu, a metalowa puszka robi się w dłoniach lodowata? Dokładnie ten sam mechanizm zaszedł w sercu naszej kosmicznej zamrażarki.

Fizyka prosto z domowego dezodorantu

W samym centrum Mgławicy Bumerang tkwi stara gwiazda, która powoli kończy swój żywot. Zamiast cicho zgasnąć, zaczęła wypluwać z siebie gigantyczne ilości gazu z zawrotną prędkością niemal sześciuset tysięcy kilometrów na godzinę! Tak błyskawiczne i potężne rozprężanie w próżni sprawia, że wystrzeliwana materia gwałtownie traci wszelkie resztki swojego ciepła.

Kilka lodowatych faktów o tej mgławicy

Zanim pójdziecie zaparzyć sobie gorącą herbatę, by rozgrzać się od samego czytania, zerknijcie na te fascynujące drobnostki o kosmicznych mrozach:

• Aby osiągnąć absolutne dno temperaturowe, czyli fizyczne zero bezwzględne, brakuje tam zaledwie jednego stopnia Kelwina.
• W takich warunkach nie ma mowy o płynnej wodzie – gdybyśmy zabrali tam ulepionego bałwana, trwałby w idealnym stanie przez miliony lat.
• Gdybyśmy spróbowali zmierzyć tamten mróz zwykłym, ziemskim termometrem, sprzęt natychmiast by eksplodował od nagłych naprężeń.
• Mimo swojej nazwy i lodowatego wnętrza, chmura ta pięknie i intrygująco świeci, odbijając resztki światła swojej gasnącej centralnej gwiazdy.

Czy da się zmarznąć jeszcze bardziej?

Natura nałożyła na cały nasz wszechświat pewien nienaruszalny limit. Zero bezwzględne to ostateczna granica, za którą ruch wszelkich cząsteczek całkowicie ustaje. Nic nie może być chłodniejsze od tej magicznej bariery. Nasza gazowa bohaterka otarła się o nią tak mocno, że naukowcy wciąż przecierają oczy ze zdumienia na samą myśl o jej istnieniu. To prawdziwy gwiezdny wybryk natury, wymykający się zdrowemu rozsądkowi.

Następnym razem, gdy z samego rana będziecie narzekać na przymusowe skrobanie szyb w samochodzie, przypomnijcie sobie o tej uroczej, gazowej chmurze. Tam przynajmniej nikt nie musi wstawać do pracy, a zimowy sen trwa nieprzerwanie od tysięcy lat!