Są takie pytania, które z pozoru nie mają ze sobą wiele wspólnego, a jednak, gdy się nad nimi zastanowić zaczynają się splatać. Kiedy powstał świat? Jak długo może żyć jedno stworzenie? Co na temat początku wszystkiego mówi Biblia, a co współczesna nauka? I co to w ogóle znaczy “wiek świata”? Dzisiejsza podróż będzie nietypowa. Zaczniemy od duchowych wyobrażeń o stworzeniu, zahaczymy o chronologię biblijną, a skończymy na rekordzistach długowieczności w świecie fauny. Mimo że tematy są różne, łączy je jedno – czas. A właściwie: jego początek, jego trwanie i jego wpływ na życie.

Nie jeden kreacjonizm, a wiele spojrzeń

Gdy słyszymy słowo “kreacjonizm”, wielu z nas myśli o dosłownym odczytywaniu Księgi Rodzaju. O świecie stworzonym w sześć dni, o Adamie i Ewie, o potopie. To jednak tylko jedna z wersji kreacjonizmu, bo ich rodzajów jest więcej niż się wydaje. Różnice wynikają z tego, jak poszczególni ludzie wierzący interpretują teksty religijne i jak bardzo są skłonni łączyć je z odkryciami naukowymi.

Najbardziej tradycyjny jest kreacjonizm młodej Ziemi, który zakłada, że świat został stworzony przez Boga około 6 tysięcy lat temu. Zwolennicy tego podejścia obliczają wiek świata na podstawie rodowodów zawartych w Biblii – począwszy od Adama, przez Noego, Abrahama, aż po Jezusa. Czasem stosuje się też chronologie zaczerpnięte od biskupa Usshera, który w XVII wieku wyliczył, że akt stworzenia miał miejsce w roku 4004 p.n.e.

Obok tego literalnego podejścia istnieje też kreacjonizm starej Ziemi, który dopuszcza, że Ziemia może mieć miliony, a nawet miliardy lat. Jego zwolennicy interpretują biblijne “dni” nie jako literalne doby, ale jako epoki, ery albo metaforyczne etapy. Dla nich nie jest to odejście od wiary, lecz sposób pogodzenia duchowości z faktami naukowymi.

Jeszcze inna wersja to teistyczny ewolucjonizm. Pogląd, że ewolucja jako proces jest prawdziwa, ale została zainicjowana i kierowana przez Boga. To stanowisko zakłada, że wiara i nauka nie tylko mogą współistnieć, ale wręcz się uzupełniają. Bóg stworzył świat, ale niekoniecznie tak szybko, ale zrobił to mądrze, za pomocą naturalnych procesów.

Nie zapominajmy też o teorii inteligentnego projektu, która choć często zaliczana do nurtów kreacjonistycznych unika odwołań religijnych. Jej autorzy mówią raczej o „projektancie” niż o Bogu i podkreślają, że pewne złożoności życia biologicznego trudno wyjaśnić jedynie przez przypadek. Choć ta teoria nie odpowiada na pytanie “kiedy”, sugeruje, że świat nie jest efektem ślepego losu.

Czy Biblia mówi, ile lat ma wszechświat?

Ile lat ma świat według Biblii? Odpowiedź na to pytanie jest trochę bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać. Biblia nie podaje wprost daty powstania świata, ale jak wspomnieliśmy wcześniej wielu próbowało ją obliczyć na podstawie genealogii. To właśnie na tej podstawie powstał biblijny wiek wszechświata, który według części interpretatorów wynosi około 6 tysięcy lat.

Z punktu widzenia wiary nie jest to tylko liczba. To także sposób na zrozumienie świata jako stworzonego i uporządkowanego. Jednak ten sposób myślenia różni się radykalnie od tego, co mówi współczesna astrofizyka. Dla porównania: według teorii Wielkiego Wybuchu wszechświat ma około 13,8 miliarda lat, a sama Ziemia – ponad 4,5 miliarda.

Czy te liczby się wykluczają? Na pierwszy rzut oka tak. Ale są teologowie, którzy twierdzą, że Biblia wcale nie musi być czytana jako kronika historyczna. Niektórzy zwracają uwagę na symboliczny charakter “siedmiu dni stworzenia”, widząc w nich strukturę narracyjną, nie kalendarzową. Inni dodają, że czas Boży nie musi odpowiadać naszemu, bowiem w Piśmie czytamy: “dla Boga jeden dzień jest jak tysiąc lat, a tysiąc lat jak jeden dzień”.

Nie zmienia to faktu, że dla wielu osób biblijny wiek świata jest ważnym elementem wiary, nawet jeśli nie pokrywa się z naukowymi datowaniami.

Najdłużej żyjące zwierzęta – czyli co bije rekordy czasu?

Skoro już jesteśmy przy czasie, nie sposób nie zadać sobie pytania: które zwierzęta żyją najdłużej? Bo choć ludzie osiągnęli średnią długość życia wynoszącą kilkadziesiąt lat (choć Jeanne Calment dożyła 122 lat), to w świecie przyrody znajdziemy organizmy, które potrafią żyć znacznie dłużej.

Wśród zwierząt kręgowych na lądzie rekordy biją żółwie. Zwłaszcza żółwie słoniowe z Galapagos, które potrafią żyć ponad 150 lat. Żółw o imieniu Jonathan, zamieszkujący wyspę Świętej Heleny, ma już ponad 190 lat i wciąż cieszy się całkiem niezłą formą. Jednak w wodzie konkurencja jest jeszcze większa.

Grendlandzki rekin (Somniosus microcephalus), pływający w zimnych wodach Arktyki, potrafi dożyć nawet 400 lat. Naukowcy oceniają jego wiek m.in. na podstawie soczewek oka, a wyniki tych badań naprawdę zaskakują. Niektóre osobniki urodziły się jeszcze w czasach, gdy w Europie trwała epoka baroku.

Są też organizmy bezkręgowe, które praktycznie nie umierają z powodu starości. Meduza Turritopsis dohrnii znana jest jako “nieśmiertelna meduza”, bo potrafi cofnąć swój cykl życiowy i wrócić do stadium młodzieńczego, kiedy zostaje ranna lub znajduje się w niekorzystnych warunkach. Oczywiście nie żyje wiecznie w sensie absolutnym, ale jej sposób regeneracji sprawia, że jest biologiczną osobliwością.

Czas, który łączy: od stworzenia do starości

Zarówno opowieści o stworzeniu, jak i badania nad długowiecznością zwierząt, dotyczą jednego – czasu. Nie zawsze postrzeganego w sposób dosłowny, odmierzany zegarkiem, ale jako doświadczenie, jako ciągłość, jako tajemnica.

Dla wielu osób początki świata to nie tylko pytanie “kiedy?”, ale też “dlaczego?”. Kreacjonizm w różnych wersjach, niezależnie od tego, czy opiera się na sześciu dniach stworzenia, miliardach lat ewolucji czy inteligentnym projekcie, jest próbą nadania sensu istnieniu. Pokazuje, że świat, jaki znamy, nie jest wynikiem czystego przypadku. I nawet jeśli nie potrafimy wskazać dokładnej daty jego narodzin, to sam fakt, że zadajemy pytania o początek, świadczy o naszej naturze – ludzi poszukujących.

Z drugiej strony, kiedy przyglądamy się długowiecznym zwierzętom, odkrywamy coś równie fascynującego. Nie chodzi tylko o to, że rekin grenlandzki żyje dłużej niż kilka pokoleń ludzi. Chodzi o to, że natura potrafi trwać w sposób, który często wykracza poza nasze wyobrażenia. I że być może warto uczyć się od niej cierpliwości, równowagi, zdolności do przetrwania.

Co ciekawe, dla niektórych te dwa obszary, duchowość i biologia nie są sprzeczne. Istnieją przecież chrześcijańscy biologowie, żydowscy genetycy, muzułmańscy fizycy czy hinduscy matematycy, którzy łączą wiarę z nauką. I choć metody mają różne, często dochodzą do podobnych wniosków: że życie w całym swoim bogactwie i różnorodności zasługuje na szacunek. Niezależnie od tego, czy to człowiek, rekin, żółw czy meduza.

materiał zewnętrzny