Efekt Dunninga-Krugera: Dlaczego głupcy są pewni siebie?

Z pewnością macie w rodzinie wujka, który podczas świątecznego obiadu po przeczytaniu jednego nagłówka w internecie staje się wybitnym ekspertem od światowej gospodarki, medycyny i budowy rakiet kosmicznych. Co ciekawe, na tym samym obiedzie siedzi jego córka, świetna lekarka z wieloletnim stażem, która na to samo pytanie opowiada cicho i ostrożnie, wciąż powątpiewając we własną wiedzę. Zastanawialiście się kiedyś, jak to działa?

Ten dziwaczny kontrast od wieków irytował filozofów, ale dopiero pod koniec dwudziestego wieku psychologowie nazwali go po imieniu. Okazało się, że ludzki mózg potrafi zastawić na nas niezwykle cwaną pułapkę. Im mniej o czymś wiemy, tym trudniej jest nam dostrzec, jak wielkiej góry informacji jeszcze nie zdobyliśmy. Witamy w świecie jednego z najsłynniejszych błędów poznawczych na świecie!

Zjawisko to nosi nazwę efektu Dunninga-Krugera. Tłumaczy ono, dlaczego osoby całkowicie niekompetentne w danej dziedzinie nieustannie przeceniają swoje umiejętności. Dzieje się tak, ponieważ brakuje im dokładnie tej samej wiedzy, która jest potrzebna do tego, aby w ogóle ocenić, jak bardzo się mylą. Z kolei prawdziwi eksperci mają świadomość tego, jak skomplikowany jest problem, co odbiera im dawną pewność siebie.

Szczyt głupoty, z którego widok jest wspaniały

Dwaj panowie o nazwiskach Dunning i Kruger udowodnili coś niezwykłego. Kiedy zaczynamy uczyć się czegoś zupełnie nowego (na przykład grania na gitarze albo nowej gry planszowej) i opanujemy kilka absolutnych podstaw, nasz mózg wpada w euforię. Wydaje nam się, że to wszystko jest banalnie proste, a my staliśmy się mistrzami. Psychologowie nazywają ten moment "szczytem głupoty" lub "szczytem ignorancji".

To niesamowicie przyjemne uczucie. Osoba stojąca na tym szczycie potrafi z pełnym przekonaniem pouczać profesjonalistów, bo z jej wąskiej perspektywy świat jest czarno-biały i całkowicie zrozumiały. Problem polega na tym, że jeśli zdecyduje się wejść w dany temat nieco głębiej, spotka ją bardzo bolesne lądowanie.

Dolina rozpaczy i strome schody nauki

W miarę jak zdobywamy prawdziwą wiedzę, zaczynamy zdawać sobie sprawę z tego, ile małych detali, wyjątków i haczyków kryje się w danej dziedzinie. Nagle zauważamy, że nic nie jest tak proste, jak się wydawało na początku. Osuwamy się z naszego wspaniałego "szczytu głupoty" wprost do "doliny rozpaczy". To właśnie w tym miejscu przebywają ludzie mądrzy i wykształceni.

Ekspert, który sam sobie nie wierzy

Kiedy ktoś spędzi całe lata nad książkami lub w laboratorium, jego pewność siebie zaczyna wariować w drugą stronę. Taka osoba uważa, że skoro coś wydaje się jej proste, to na pewno reszta świata też to wie! Cierpi na tak zwany syndrom oszusta – ciągle boi się, że ktoś zaraz odkryje jej rzekome braki. Właśnie dlatego eksperci tak rzadko krzyczą i wolą używać bezpiecznych słów w stylu "to zależy" albo "według obecnych danych".

Sprawdź, czy też nie padłeś ofiarą tego efektu!

Oto lista genialnych ciekawostek związanych z naszą zawyżoną samooceną, którymi możecie podzielić się ze znajomymi:

• Za opublikowanie badań na ten temat autorzy dostali nagrodę Antynobla – komediowe wyróżnienie za odkrycia, które najpierw śmieszą, a potem zmuszają do myślenia.
• Aż 80 procent amerykańskich kierowców zapytanych w ankietach uważa, że ich umiejętności za kółkiem są "powyżej średniej", co oczywiście z matematycznego punktu widzenia jest zupełnie niemożliwe.
• Uczestnicy castingów do programów telewizyjnych często potwornie fałszują, a potem płaczą z oburzenia po odrzuceniu – to klasyczny przykład braku umiejętności oceny własnych braków!
• Nawet sam Karol Darwin napisał kilkaset lat temu genialne zdanie: "Ignorancja częściej daje pewność siebie, niż robi to wiedza".

Pokora przychodzi z czasem

Najciekawsze w tym wszystkim jest to, że nikt z nas nie jest odporny na ten mentalny pstryczek w nos. Możesz być genialnym fizykiem kwantowym z pełną świadomością swoich ograniczeń, a jednocześnie być w stu procentach przekonanym, że po obejrzeniu dwóch filmików w internecie naprawisz cieknącą rurę w łazience lepiej od hydraulika. To ludzkie, naturalne i w gruncie rzeczy bardzo urocze.

Zanim następnym razem wdasz się w zażartą dyskusję w internecie, całkowicie pewien swoich racji, zatrzymaj się na sekundę. Kto wie, może właśnie stoisz na "szczycie głupoty" i podziwiasz widoki, podczas gdy reszta powoli wspina się mrocznymi schodami wiedzy?